De hand van God


Youth is de nieuwe film van regisseur Paolo Sorrentino, die wij kennen van het meesterwerk La grande bellezza (2013) dat destijds de Oscar voor Beste buitenlandse film kreeg. Geheel terecht overigens, maar dit terzijde. La grande bellezza is een eigenzinnige en intelligente film over de zoektocht naar zin en inhoud achter ‘de grote schoonheid’. Tevens is de film een ode aan de oude stad Rome en aan regisseur Federico Fellini.

Eigenzinnige karakters
Sorrentino’s nieuwe film speelt zich af in het Zwitserse sanatorium Schatzalp. Beroemdheden uit alle windstreken rusten daar uit en komen tot bezinning. De film volgt een handvol curieuze gasten: een boeddhistische monnik die uit is op verheffing, een buitengewoon dikke voetballer met een reusachtige tatoeage van Karl Marx op zijn rug, een jonge acteur die tegen heug en meug wereldberoemd is geworden door die ene rol als robot en last but not least Miss Universe die gaandeweg haar intrede doet. Uiteindelijk gaat de meeste aandacht uit naar twee pensionado’s die al jaren voorbij de houdbaarheidsdatum van hun roemruchtige carrière leven. De elegante componist Fred Ballinger (Michael Caine); hij lijkt vrede te hebben met zijn ouderdom, maar de norse Hollywoodfilmer Mick Boyle (Harvey Keitel) blijft ijdel hopen op zijn grote comeback.
Allerlei generaties en soorten beroemdheden komen samen in een hemels paleis, dat slechts lijkt te fungeren als wonderschoon decor. Bij nader inzien dient het paleis vooral als een tijdmachine. Fred en Mick kijken terug op een turbulent leven, op ‘iets’ wat ze zijn kwijtgeraakt en nooit meer terug zullen krijgen. De heren bewonderen de schoonheid, het lef en de onbevangenheid van de nieuwe generatie. Ze observeren alles en iedereen en dit gaat gepaard met flinke dosis zwarte humor. Geheel in de lijn van La grande bellezza zet de regisseur door; oudere mannen die de kijker, middels metaforen in de verhaallijn rondleiden en de focus ligt wederom op de upperclass. Alleen de rijke elite kan gebruik maken van de diensten die Schatzalp aanbiedt, althans zo lijkt het.

Eeuwige jeugd?
Youth is een prachtige ode aan de jeugd, maar ook een lofzang op de jeugdigheid die veel ouderen met zich meedragen. Sorrentino speelt heel subtiel met onze verwachtingen van jong en oud. Ouderdom spaart niemand en datzelfde geldt eigenlijk ook voor de pubertijd: de jonge masseuse met beugel en flaporen is net zo aandoenlijk als de oud-voetballer die door zijn gewicht nauwelijks kan lopen máár nog wel met een tennisbal kan hooghouden. In de film zijn herinneringen veel meer dan alleen nostalgie. Mooie herinneringen maken het leven dragelijk, de moeite waard zelfs. De menselijke tragiek van het ouder worden brengt grote schoonheid met zich mee. De film zit vol prachtig camerawerk, intelligente bespiegelingen, prikkelende aforismen en is rijk aan levensopvattingen en observaties. Vooral op het grote doek is het adembenemend om meesteracteurs Michael Caine en Harvey Keitel aan het werk te zien. Helemaal tegen de achtergrond van een fabelachtig landschap.

Eerbetoon
Bij de Oscaruitreiking in 2014 noemde Sorrentino naast de grootheden Federico Fellini en Martin Scorsese ook de briljante en controversiële voetballer Diego Armando Maradona als zijn grote inspiratiebron. Maradona keert terug in zijn verhaal en krijgt zelfs een kleine rol. Deze bijrol is van cruciaal belang om de strekking van het verhaal duidelijk te maken: iedereen is weleens bang om oud te worden en in de vergetelheid te raken. In het zwembad vangt Maradona een gesprek op dat gaat over linkszijn. Heel langzaam zwemt hij naar de overkant en zegt bescheiden dat ook hij links is. “Maar dat weet toch iedereen?!”, is het antwoord. Sorrentino vindt Maradona de beste voetballer ooit en een groot artiest. Wellicht heeft hij de voetballer om die reden nooit toestemming gevraagd, te bang om afgewezen te worden.
“Voor mij is Maradona het toppunt van artistieke vrijheid. Sinds ik een jongetje was, ben ik hem dankbaar voor wat hij voetbal gegeven heeft. In Youth stelt iedereen zichzelf vragen over de toekomst en wie beter dan Maradona kan die vragen stellen? Hij heeft een glorieus verleden achter zich. Wat kan de toekomst hem nog brengen? Het personage Maradona is allesbehalve spottend bedoeld. Zijn aanwezigheid is veel meer dan een poëtische ode.”
Juist als je verleden zo ongelooflijk groots en schitterend is geweest, kan je geobsedeerd raken door de toekomst. Vooral omdat het nooit meer zo zal zijn als toen. Niemand kan terug naar wat is geweest, zelfs de hand van God niet. Wat een film!